Ochrona jęczmienia jarego a wycofywanie przez UE substancji czynnych

Artykuł opracowany przez Eksperta PZPRZ: prof. dr hab. Marka Mrówczyńskiego, Instytut Ochrony Roślin – PIB, Poznań

Ochrona jęczmienia jarego a wycofywanie przez UE substancji czynnych

Aktualnie do ochrony jęczmienia jarego przed agrofagami zarejestrowanych przez MRiRW w Polsce jest 760  ś.o.r., z czego największą grupę stanowią fungicydy nalistne, których jest 347,  następnie herbicydy – 228, insektycydy – 35, regulatory wzrostu – 60 i moluskocydy – 28 oraz zaprawy fungicydowe – 62.

Ogólne zużycie s.cz. w jęczmieniu jarym

W Polsce jęczmień jary atakowany jest przez około 70 agrofagów. Zagrożenia gospodarcze, które powodują wymagają przeprowadzania zabiegów ochronnych. Ich liczba w ostatnich latach stopniowo wzrasta. Aktualnie w Polsce na plantacjach jęczmienia jarego wykonuje się w sezonie średnio 3,3 zabiegów opryskiwania, w tym najwięcej, bo 2 razy redukuje się chwasty, patogeny zwalcza się 1-krotnie, a szkodniki 0,1. Z kolei regulatory wzrostu używa się 0,2-krotnie. Krotność zabiegów ochronnych w jęczmieniu ozimym jest większa niż w dla formy jarej aż o 2,6 opryskiwań.

Według danych GUS oraz IERiGŻ – PIB, do ochrony jęczmienia jarego zużywa się w Polsce tylko 0,56 kg s.cz./ha – w tym najwięcej herbicydów, bo 0,37, fungicydów – 0,14 a najmniej insektycydów, bo tylko 0,01. W okresie po przystąpieniu Polski do UE w 2005 r. zużywano w jęczmieniu jarym 0,73kg/ha s.cz., czyli od tego czasu nastąpiła redukcja o 0,13. Jest to osiągnięcie świadczące o podjęciu od początku działań prośrodowiskowych. W Polsce chemizacja produkcji jęczmienia jarego jest niska w porównaniu np. do ziemniaka, gdzie zużywa się 3,67 kg s.cz./ha, czyli 3,11 kg więcej. Z kolei w buraku cukrowym stosuje się 2,67 kg s.cz./ha, czyli 2,11 kg więcej, a w rzepaku ozimym 1,67 kg s.cz./ha, więc mniej o 1,11 niż w rzepaku. Ze zbóż pszenica ozima podlega największej chemizacji, gdzie stosuje się 1,24 kg s.cz./ha, następnie pszenżyto ozime – 1,15, jęczmień ozimy – 1,13, pszenicy jarej – 0,74, mieszanki zbożowe – 0,56, owies – 0,44, najmniej zużywa się w życie ozimym, bo tylko 0,32,

Substancje czynne herbicydów

Aktualnie w Polsce do regulacji zachwaszczenie na plantacjach jęczmienia jarego zarejestrowane jest 228 herbicydów. W najbliższych latach może zostać wycofanych 4 s.cz., w tym 12 ś.o.r., które zawierają diflufenikan, flufenacet, występujący w 2 preparatach, metsulfuron metylowy – 25, pendimetalina – 1.  Zmniejszenie liczby herbicydów aż o 17% wymusi na praktykach polepszenie poziomu agrotechniki, co jest zgodne z integrowaną ochroną roślin. Obecnie w Polsce najwięcej herbicydów zarejestrowanych jest do zwalczania gwiazdnicy pospolitej – 161 preparatów oraz tasznika pospolitego – 155. Po kolejnej redukcji pozostanie ich odpowiednio 123 oraz 125 (tab.1).

Tabela 1. Liczba herbicydów zarejestrowanych w Polsce do zwalczania chwastów w jęczmieniu jarym (stan na 05.06.2026 r.).

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z MRiRW

Substancje czynne fungicydów nalistnych

W Polsce do jęczmienia jarego przed patogenami MRiRW zarejestrowało 347 fungicydów. Unia Europejska opublikowała wykaz s.cz., które po ewentualnie negatywnej ocenie mogą zostać wycofane ze stosowania. W jęczmieniu jarym taka sytuacja może dotyczyć aż 4 s.cz., co spowoduje ich redukcję o 22%. Najwięcej fungicydów nalistnych może zostać wycofanych w przypadku wykreślenia tebukonazolu, który zawarty jest w 51 fungicydach. Także duże znaczenie w ochronie jęczmieniu jarym ma metkonazol, który zawarty jest w 4 fungicydach, difenokonazol zawarty w 17,  benzowinydyflupyr, który zawarty jest w 7 fungicydach. Dlatego ewentualne wycofanie tak dużej liczby fungicydów nalistnych spowoduje duże problemy z prawidłową ochroną jęczmienia jarego przed patogenami. Taka sytuacja przyspieszy proces powstawania odporności patogenów na stosowane fungicydy, co zwiększy chemizację środowiska, gdyż zaistnieje konieczność powtarzania zabiegów ochronnych.

Obecnie najwięcej fungicydów zarejestrowanych jest do zwalczania rynchosporiozy zbóż – 230,  ale po potencjalnej redukcji przez UE może pozostać 170. Również zwalczanie mączniaka prawdziwego zbóż i traw zostanie ograniczone z 201 do 139 fungicydów. Podobna sytuacja dotyczy rdzy jęczmienia, gdzie zarejestrowanych jest 181 fungicydów, a zostanie 117. Aktualnie najmniej rejestracji dotyczy rdzy źdźbłowej zbóż i traw, gdyż jest tylko 1 fungicyd, a pozostanie 0 (tab. 2).

Tabela 2. Liczba fungicydów nalistnych i zapraw fungicydowych zarejestrowanych w Polsce do zwalczania chorób w jęczmieniu jarym (stan na 05.06.2026 r.).

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z MRiRW

Substancje czynne insektycydów

Do zwalczania szkodników uszkadzających rośliny jęczmienia jarego zarejestrowane są aktualnie 35 insektycydy. W najbliższych latach może zostać wycofanych 13, w tym 9 insektycydów, które zawierają s.cz. lambda-cyhalotrynę. Również może zostać wycofany pirymikarb zarejestrowany w 4 środkach. Ewentualne wycofanie 37% insektycydów spowoduje duże problemy ze zwalczaniem szkodników o istotnym znaczeniu gospodarczym w jęczmieniu jarym. Dodatkowo nasili się problem odporności szkodników na stosowane insektycydy, co automatycznie będzie generowało większe koszty ochrony i paradoksalnie zwiększy poziom chemizacji.

Aktualnie do zwalczania mszyc zarejestrowano 19 insektycydów, natomiast po ewentualnym usunięciu lambda-cyhalotryny, która zawarta jest w 9 preparatach oraz pirymikarbu – 4, a  może pozostać tylko 6 insektycydów. Wycofanie prawie 38% insektycydów spowoduje problemy z ochroną jęczmienia jarego przed szkodnikami oraz zwiększy i przyspieszy powstawanie odporności. Do zwalczania skrzypionek zbożowych zarejestrowanych jest 21insektycydów, a pozostanie 16,   bo wycofana może być lambda-cyhalotryna, która zawarta jest w 5 środkach (tab. 3).

Tabela 3. Liczba insektycydów nalistnych zarejestrowanych w Polsce do zwalczania szkodników w jęczmieniu jarym (stan na 05.06.2026 r.).

Substancje czynne biopreparatów

Do opryskiwania roślin jęczmienia jarego w Polsce zarejestrowany jest tylko 1 biopreparat mikrobiologiczny.  Do zwalczania fuzarioz kłosów zarejesrtowany jest tylko1 biofungicyd, który zawieraja Pythium oligandrum.

Przyszłość ochrony jęczmienia jarego

W Polsce do zwalczania agrofagów jęczmienia jarego zarejestrowanych jest 760 ś.o.r., natomiast po ewentualnym wycofaniu przez UE aż 14 s.cz., mogą zostać usunięte 184 preparatów, co stanowi aż 24% (tab. 5). Największy problem wywoła ewentualne wycofanie aż 3 s.cz., które są zawarte w zaprawach nasiennych. Aktualnie w Polsce zarejestrowanych jest 62 zapraw fungicydowych, a po wycofaniu s.cz. difenokonazol, który jest w 13 zaprawach, fludioksonil – 37 oraz tebukonazol – 16, może pozostać tylko 5 zapraw nasiennych, co stanowi redukcję o 92%. Taka sytuacja utrudni prawidłową ochronę jęczmienia jarego i spowoduje wzrost strat wyrządzanych przez agrofagi. Ewentualne wycofanie aż 22% fungicydów nslistnych, będzie wymagało szybkiego wprowadzenia odmian odpornych i tolerancyjnych na patogeny. Nadzieje związane są również z szerszym wykorzystaniem biopreparatów, bo aktualnie w jęczmieniu jarym zarejestrowany jest tylko 1 środek mikrobiologiczny, który służy do zwalczania fuzariozy kłosów. To jednak wymaga dużo czasu. Poza tym są one droższe i wymagają większej wiedzy oraz odpowiednich warunków agrometeorologicznych podczas ich stosowania. Duży nacisk w ograniczaniu agrofagów położony jest na metody agrotechniczne. Metody niechemiczne pozwalają co prawda ograniczyć presję agrofagów, ale póki co stanowią uzupełnienie ochrony chemicznej pozwalając na obniżenie jej poziomu.

Tabela 5. Liczba zarejestrowanych środków ochrony roślin w jęczmieniu jarym w Polsce.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z MRiRW

UWAGA: Przedruk możliwy tylko z powołaniem się na źródło informacji.