Ochrona pszenicy jarej a wycofywanie przez UE substancji czynnych

Artykuł opracowany przez Eksperta PZPRZ: prof. dr hab. Marka Mrówczyńskiego, Instytut Ochrony Roślin – PIB, Poznań

Ochrona pszenicy jarej a wycofywanie przez UE substancji czynnych

Aktualnie do ochrony pszenicy jarej przed agrofagami zarejestrowanych przez MRiRW w Polsce jest 630 ś.o.r., z czego największą grupę stanowią fungicydy nalistne, których jest 284,  następnie herbicydy – 189, zaprawy fungicydowe – 60, insektycydy- 35, regulatory wzrostu – 34, moluskocydy – 28.

Ogólne zużycie substancji czynnych w pszenicy jarej

W Polsce pszenica jara atakowana jest przez około 70 agrofagów. Zagrożenia gospodarcze, które powodują wymagają przeprowadzania zabiegów ochronnych. Ich liczba w ostatnich latach stopniowo wzrasta. Aktualnie w Polsce na plantacjach pszenicy jarej wykonuje się w sezonie średnio 3,3 zabiegów opryskiwania, w tym najwięcej, bo 1,9 razy redukuje się chwasty, patogeny zwalcza się 1,1-krotnie, a szkodniki 0,1. Z kolei regulatory wzrostu używa się 0,2-krotnie. Krotność zabiegów ochronnych w pszenicy ozimej jest większa niż w dla formy jarej aż o 5,7 opryskiwań. Według danych GUS oraz IERiGŻ–PIB, do ochrony pszenicy jarej zużywa się w Polsce tylko 0,74 kg s.cz./ha – w tym najwięcej herbicydów, bo 0,39, fungicydów – 0,29 a najmniej insektycydów, bo tylko 0,1. W okresie przed przystąpienia Polski do UE w 2003 r. zużywano w pszenicy jarej aż 1,10 kg/ha s.cz., czyli od tego czasu nastąpiła redukcja o 0,27. Jest to wielkie osiągnięcie świadczące o podjęciu od początku działań prośrodowiskowych. W Polsce chemizacja produkcji pszenicy jarej jest niska w porównaniu np. do ziemniaka, gdzie zużywa się 3,67 kg s.cz./ha, czyli 2,93 kg więcej. Z kolei w buraku cukrowym stosuje się 2,67 kg s.cz./ha, czyli 1,93 kg więcej, a w rzepaku ozimym 1,67 kg s.cz./ha, więc mniej o 0,93 niż w rzepaku. Ze zbóż pszenica ozima podlega największej chemizacji, gdzie stosuje się 1,24 kg s.cz./ha, następnie pszenżyto ozime – 1,15, jęczmień ozimy – 1,13, jęczmień jary – 0,56, mieszanki zbożowe – 0,56, owies – 0,44, najmniej zużywa się w życie ozimym, bo tylko 0,32,

Substancje czynne herbicydów

Aktualnie w Polsce do regulacji zachwaszczenie na plantacjach pszenicy jarej zarejestrowane jest 189 herbicydów. W najbliższych latach może zostać wycofanych 4 s.cz., w tym 4 ś.o.r., które zawierają diflufenikan, flufenacet, występujący w 2 preparatach, metsulfuron metylowy – 18, pendimetalina – 1.  Zmniejszenie liczby herbicydów wymusi na praktykach polepszenie poziomu agrotechniki, co jest zgodne z integrowaną ochroną roślin. Obecnie w Polsce najwięcej herbicydów zarejestrowanych jest do zwalczania gwiazdnicy pospolitej – 120 preparatów oraz tasznika pospolitego – 119. Po kolejnej redukcji pozostanie ich odpowiednio 98 oraz 96 (tab.1).

Tabela 1. Liczba herbicydów zarejestrowanych w Polsce do zwalczania chwastów w pszenicy jarej (stan na 05.06. 2026 r.).

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z MRiRW

Substancje czynne fungicydów nalistnych

W Polsce do pszenicy jarej przed patogenami MRiRW zarejestrowało 284 fungicydów. Unia Europejska opublikowała wykaz s.cz., które po ewentualnie negatywnej ocenie mogą zostać wycofane ze stosowania. W pszenicy jarej taka sytuacja może dotyczyć aż 5 s.cz., co spowoduje ich redukcję o 17%. Najwięcej fungicydów nalistnych może zostać wycofanych w przypadku wykreślenia tebukonazolu, który zawarty jest w 26 fungicydach. Także duże znaczenie w ochronie pszenicy jarej ma metkonazol, który zawarty jest w 32 fungicydach, difenokonazol zawarty w 4, benzowinydyflupyr, który zawarty jest w 8 fungicydach oraz bromukonazol – 3. Dlatego ewentualne wycofanie kad dużej liczby fungicydów nalistnych spowoduje duże problemy z prawidłową ochroną pszenicy jarej przed patogenami. Taka sytuacja przyspieszy proces powstawania odporności patogenów na stosowane fungicydy, co zwiększy chemizację środowiska, gdyż zaistnieje konieczność powtarzania zabiegów ochronnych. Obecnie najwięcej fungicydów zarejestrowanych jest do zwalczania septoriozy paskowanej pszenicy – 196, ale po potencjalnej redukcji przez UE może pozostać 173.  Również zwalczanie mączniaka prawdziwego zbóż i traw zostanie ograniczone z 176 do 143 fungicydów. Podobna sytuacja dotyczy rdzy brunatnej pszenicy, gdzie zarejestrowanych jest 155 fungicydów, a zostanie 122.  Aktualnie najmniej rejestracji dotyczy łamliwości źdźbła zbóż, gdyż jest tylko 6 fungicydów, a pozostanie też 6 (tab. 2).

Tabela 2. Liczba fungicydów nalistnych i zapraw nasiennych zarejestrowanych w Polsce do zwalczania chorób w pszenicy jarej (stan na 05. 06. 2026 r.).

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z MRiRW

Substancje czynne insektycydów

Do zwalczania szkodników uszkadzających rośliny pszenicy jarej zarejestrowane są aktualnie 35  insektycydy. W najbliższych latach może zostać wycofanych 8, w tym 4 insektycydów, które zawierają s.cz. lambda-cyhalotrynę. Również może zostać wycofany pirymikarb zarejestrowany w 4 środkach. Ewentualne wycofanie 24% insektycydów spowoduje duże problemy ze zwalczaniem szkodników o istotnym znaczeniu gospodarczym w pszenicy jarej. Dodatkowo nasili się problem odporności szkodników na stosowane insektycydy, co automatycznie będzie generowało większe koszty ochrony i paradoksalnie zwiększy poziom chemizacji. Aktualnie do zwalczania mszyc zarejestrowano 28 insektycydy, natomiast po ewentualnym usunięciu pyretroidów oraz pirymikarbu może pozostać tylko 20 preparatów. Wycofanie prawie ¼ insektycydów spowoduje problemy z ochroną pszenicy jarej przed szkodnikami oraz zwiększy i przyspieszy powstawanie odporności (tab.3).

Tabela 3. Liczba insektycydów nalistnych zarejestrowanych w Polsce do zwalczania szkodników w pszenicy jarej (stan na 05. 06. 2026 r.)

Substancje czynne biopreparatów

Do opryskiwania roślin pszenicy jarej w Polsce zarejestrowane są tylko 3 biopreparaty mikrobiologiczne, które zawierają 3 różne mikroorganizmy. Jeśli chodzi o biofungicydy, do opryskiwania roślin pszenicy zarejestrowany jest jeden środek zawierający pożyteczne bakterie Bacillus amyloliquefaciens szczep MBI 600, który służy do zwalczania mączniaka prawdziwego zbóż i traw. Do zwalczania fuzarioz kłosów zarejesrtowane są 2 biofungicydy, które zawierają Pythium oligandrum. Do zwalczania szkodników pszenicy zarejestrowana jest pożyteczna bakteria Beauveria bassiana szczep ATCC 74040, który ogranicza wciornastki i drutowce (tab. 4).

Tabela 4.  Biopreparaty mikrobiologiczne w pszenicy (stan na 05. 06. 2026 r.)

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MRiRW

Przyszłość ochrony pszenicy jarej

W Polsce do zwalczania agrofagów pszenicy jarej zarejestrowanych jest 630 ś.o.r., natomiast po ewentualnym wycofaniu przez UE aż 11 s.cz., mogą zostać usunięte 125 preparatów, co stanowi aż około 21% (tab. 5). Największy problem wywoła ewentualne wycofanie aż 3 s.cz., które są zawarte w zaprawach nasiennych. Aktualnie w Polsce zarejestrowanych jest 60 zapraw fungicydowych, a po wycofaniu s.cz. difenokonazol, który jest w 13 zaprawach, fludioksonil – 38 oraz tebukonazol – 15, może pozostać tylko 7 zapraw nasiennych, co stanowi redukcję o 88%. Taka sytuacja utrudni prawidłową ochronę pszenicy jarej i spowoduje wzrost strat wyrządzanych przez agrofagi. Ewentualne wycofanie aż 17% fungicydów nalistnych, będzie wymagało szybkiego wprowadzenia odmian odpornych i tolerancyjnych na patogeny. Przykładem postępu hodowlanego są odmiany pszenicy jarej odporne i tolerancyjne na wirusy, które aktualnie są badane i wdrażane do praktyki. Nadzieje związane są również z szerszym wykorzystaniem biopreparatów. To jednak wymaga dużo czasu. Poza tym są one droższe i wymagają większej wiedzy oraz odpowiednich warunków agrometeorologicznych podczas ich stosowania. Duży nacisk w ograniczaniu agrofagów położony jest na metody agrotechniczne. Metody niechemiczne pozwalają co prawda ograniczyć presję agrofagów, ale póki co stanowią uzupełnienie ochrony chemicznej pozwalając na obniżenie jej poziomu.

Tabela 5. Liczba zarejestrowanych środków ochrony roślin w pszenicy jarej w Polsce.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z MRiRW

UWAGA: Przedruk możliwy tylko z powołaniem się na źródło informacji.